Agroforestry en boomkwekerij op Lenteland-boerderij ’t Gagel

Daan Houwers is een van de vier regeneratieve boeren aan het roer van Lenteland-boerderij ’t Gagel op de lemige zandgrond van Lochem. Met zijn collega’s runt hij dit gemengde boerenbedrijf van 45ha met maar liefst 9 bedrijfslijnen: tuin, fruitgaard, boomkwekerij, dieren, cursussen, activiteiten, camping, horeca en winkel. Hun missie: boeren voor het leven. Onder vorig eigenaarschap was de boerderij een gangbaar melkveebedrijf met camping, maar sinds de overname door Stichting Lenteland in 2024 is ‘t Gagel een gemeenschapsboerderij. Het plan is er een modelboerderij voor rendabele regeneratieve landbouw van te maken.

Ontwerpkeuzes 

Wat Daan betreft is agroforestry de toekomst. Hij draagt dan ook de verantwoordelijkheid voor de boomkwekerij, de fruitgaard en de werkzaamheden aan het landschap. Het doel van het agroforestry ontwerp is zoveel mogelijk diversiteit aanbrengen op de productiegrond, op een manier die in elke fase van de opbouw en in een groot gedeelte van het jaar productie levert. Er is gekozen voor fruit- en notenteelt met op elke plantrij één cultivar als hoofdgewas, afgewisseld met akkers voor bijvoorbeeld pompoenen. De afwisseling tussen bomenrijen en kleinschalige akkers bevordert de gevarieerde structuur van het landschap en vergroot daarmee diversiteit van soorten. Er is tijd nodig om de toename van diversiteit in balans te laten komen. Daar houdt de begroting rekening mee. In het eerste jaar is 75% verlies van productie, door bijvoorbeeld vraat, ingecalculeerd. Dit percentage neemt elk jaar met 1% af en de verwachting is dat het in de toekomst rond de 60% zal blijven.

Een factor die dit ontwerp bepaalt is het karakteristieke Achterhoekse landschap. Daan, geboren in de regio, legt uit: We hebben het agroforestry systeem ingericht met in ons achterhoofd het coulisselandschap. De houtwallen aan de randen van het perceel trekken we door in het agroforestry systeem, maar dan met productiegewassen. Zo creëren we in ons ontwerp zoombosranden. Van de zijkant bezien, zul je in de toekomst een golvende beweging zien van hogere bomen, gevolgd door lagere bomen, fruitstruiken en een kruidlaag. De lijnen zijn zo georiënteerd dat mensen vanaf de dijk de overkant van het veld kunnen zien. Men wil hier immers een open landschap kunnen ervaren, aldus Daan.

Ook is overwogen welke gewassen goed in de markt liggen. Zo bestaat het overgrote deel van het kleinfruit uit blauwe bes en braam. Maar afnemers weten ’t Gagel ook al te vinden. Een aantal partijen stelde ons de vraag of we meerjarige kruiden, zoals munt en brandnetel, kunnen telen. Dat is natuurlijk een supermooie kans. De houtige gewassen staan 4 meter uit elkaar, dus daar tussen kun je een bed met meerjarige kruiden plaatsen. Zo bestaat je kruidlaag niet simpelweg uit gras, maar een productiegewas waar wij ons verdienvermogen nog verder mee kunnen diversifiëren

Boomkwekerij

Hiernaast zet Daan een boomkwekerij op volgens het principe van ‘air-prune boxes’. Het bestaat uit twee gestapelde palletranden, waarvan de onderste lucht bevat. De penwortel van een zaailing stopt met groeien zodra deze lucht raakt en maakt dan een stevig wortelgestel in de breedte. De focus ligt op autochtoon inheemse zaden, om stevige bomen met hoge genetische diversiteit in het landschap toe te voegen. Deze zullen op het eigen perceel worden gebruikt, maar ook worden verkocht voor de aanplant van andere agroforestry systemen of natuurontwikkelingsprojecten en als onderstam voor kwekers. Enkele voorbeelden van bomen die nu gekweekt worden zijn hazelnoot, mirabelpruim en lijsterbes.

Aanplant en onderhoud

In november 2024 is de eerste 5ha in drie dagen tijd aangeplant met een plantmachine: 4000 bomen in totaal, waarvan 1000 productie en 3000 supportbomen, zoals zwarte els. Supportbomen kunnen verschillende functies hebben, zoals stikstofvastlegging, windbescherming en het leveren van snoeimateriaal voor mulch. Ondanks de kostenbesparende keuze voor beplanting zonder boombescherming zijn de eerste resultaten positief en is er weinig onherstelbare vraatschade aangericht. Omdat we zo veel zo dicht op elkaar hebben geplant, is er meer aanbod dan de hazen op kunnen. Ook hebben we knotwilgen aan het begin van enkele lijnen gezet, dat vinden ze veel lekkerder.

De trekker komt zo min mogelijk op het veld, maar gedeeltelijke mechanisatie van onderhouds- en oogstwerkzaamheden is nodig om de manuren te beperken. Daan heeft zijn oog al laten vallen op efficiënte oogstmachines, zoals takkenschudders. Toch werkt hij ook graag handmatig. Zo kun je veel beter zien hoe het gaat met de planten, waar je je plannen vervolgens weer op aanpast. Op den duur zal er ook vee tussen de bomen lopen en een deel van het snoeiwerk verrichten en het land regeneratief begrazen.

Een boodschap die Daan geeft aan andere boeren die overwegen met agroforestry te beginnen: blijf kijken en wees flexibel met je plannen. Het is zo vet om te zien hoe snel het systeem reageert, als je het maar de kans geeft. En een toekomstdroom die hij zelf nog heeft? Een stuk afgegraven moerasgebied waar we wilde gagel weer kunnen laten groeien!

Tekst: Machteld Vergouw

Reacties

Geef een reactie

Je e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *